Headshaking bij paarden

Diverse klachten, van een beetje hoofdschudden, via lichtgevoeligheid en veel briesen, tot en met oncontroleerbaar slaan met het hoofd en een groot risico op zelfbeschadiging door het zieke dier, zijn allemaal symptomen die onder de noemer ‘headshaking’ worden samengevat. De oorzaak en het ontstaan zijn slechts in enkele gevallen bekend en daardoor is de behandeling maar ten dele succesvol. Er is echter hoop door de inzet van adaptogene planten en kruiden.

Wat wordt onder headshaking verstaan?

Symptomatisch headshaking

Headshaking wordt aan de hand van de oorzaken in twee categoriëen verdeeld: Bij symptomatisch headshaking kunnen gebitsproblemen, ontstekingen, allergieën, traumatisch hersenletsel, virussen (zoals het Borna-virus), tetanie, parasieten aan het hoofd (zoals mijten), oogproblemen, rugproblemen en zelfs problemen met rijden de oorzaak zijn.

Idiopathisch headshaking

Wanneer de oorzaken voor symptomatisch headshaking uitgesloten zijn, maar het probleem nog steeds bestaat, spreken we van het zogenaamde idiopathische headshaking. Hierbij is er waarschijnlijk sprake van een aandoening waarbij de nervus trigeminus, die over het hele paardenhoofd loopt, pijnsignalen naar de hersenen stuurt. Men vermoedt dat de zenuw geïrriteerd wordt. Een bloedvat ligt te dicht langs de zenuw en irriteert die door het voorbijstromende bloed. Dat zou ook verklaren waarom de symptomen verergeren bij grote inspanning en de daarmee stijgende bloeddruk.

Welke symptomen treden op?

Het slaan met het hoofd heeft de aandoening zijn naam ‘headshaking’ gegeven. Anders dan kribbebijten of weven geldt headshaking niet als gedragsstoornis. De symptomen zijn qua expressie en intensiteit voor ieder paard anders. Paarden van alle rassen en leeftijden kunnen er aan lijden. In enkele gevallen moest een dier worden geëuthanaseerd, omdat het voor de mens en zichzelf een te groot gevaar opleverde.

Paarden die aan headshaking lijden, vertonen vaak de volgende opvallende gedragingen:

  • reflexmatig hoofdschudden en briesen
  • met de tong spelen en de bovenlip opkrullen (zoals bij flemen)
  • reactie op lichteffecten (bijv. contrast door schaduw)
  • overgevoeligheid voor insecten en stresssituaties
  • schuren van de neus of het hoofd tegen voorwerpen en/of voorbenen
  • helder tot wit slijm uit de neusgaten, tranende ogen

In de meeste gevallen verergeren de symptomen van headshaking op warme en zonnige dagen. Paarden die hier aan lijden, reageren zelfs heel gevoelig op lichteffecten zoals glinsterende sneeuw. Lichtgevoelige paarden mogen niet in direct zonlicht naar buiten. Wind kan de symptomen verergeren of juist verminderen, afhankelijk van welke symptomen bij het paard het sterkst zijn. De paarden reageren duidelijk overgevoelig op aanraking van het hoofd. Vaak schuren de paarden met hun neus over de grond, schuren zich aan muren of andere voorwerpen of zelfs de eigen voorbenen. Bij extreme gevallen werden signalen van sterke hoofdpijn waargenomen, waarbij de paarden constant of in fases hun hoofd tegen massieve voorwerpen sloegen.

Bij meerdere paarden met deze aandoening heeft men vastgesteld dat de symptomen al begonnen zijn bij het omdoen van halster of hoofdstel. Meestal zijn de paarden onder de ruiter onwillig en oncoöperatief en willen niet werken. Schrikachtigheid, vooral bij overgangen van donker naar licht, is ook een vaak gezien symptoom. Ook verliezen paarden met deze handicap vaak gewicht, of zijn uitgeput, geïrriteerd en gespannen.

Paradoxaal genoeg zijn er al vaker paarden met headshaking-symptomen naar een kliniek gebracht, waar de dieren door de verandering van omgeving niet of nauwelijks meer symptomen vertoonden. Daaruit kunnen we concluderen dat de oorzaak van de aandoening sterk samenhangt met de omgeving, huisvesting en de daarmee verbonden (stress)situatie.

Wat zijn oorzaken van headshaking?

De ervaring leert dat paarden van alle rassen en leeftijden aan headshaking kunnen lijden, waarbij statistisch gezien vooral paarden vanaf 7 jaar en ruinen er last van hebben. Het is maar de vraag of deze statistiek iets zegt.

Sommige paarden headshaken zonder opvallende gezondheidsproblemen. Hier kan de oorzaak alleen liggen in verkeerde optoming of bit, een niet passend zadel, een veel te sterke inwerking van de ruiter, stress van bijvoorbeeld wedstrijden, een verandering van stal, de dagelijkse omgeving of verkeerde huisvesting en voeding.

In vakkringen wordt de te kleine afstand of zelfs het contact tussen de trigeminuszenuw en de oogzenuw als opvallend vaak voorkomende oorzaak voor idiopathisch headshaking gezien. Dat kan in het ergste geval leiden tot lichtovergevoeligheid van het paardenoog.

Verder kunnen zenuwbeschadigingen die door diverse virussen zoals herpes of bacterieën als de ziekte van Lyme veroorzaakt worden, eveneens het typische gedrag van met het hoofd slaan oproepen.

Bij zo veel interactie, bijverschijnselen en causaliteiten blijft zowel de diagnose als de behandeling een uitdaging voor dierenartsen en paardeneigenaren. 

Welke behandelingen en therapieën voor headshaking zijn er?

In de literatuur worden verschillende mogelijkheden genoemd. Omdat sommige headshaking-gevallen door de seizoenen beïnvloed worden, werd er van uitgegaan dat de hormoonhuishouding eventueel een rol kan spelen. Een team van artsen heeft tijdens een onderzoek gekeken of een enting met hormonen die gonadotrophin laten vrijkomen, verlichting kon brengen. Het verwachte resultaat bleef echter uit en het aantal deelnemers aan het onderzoek was zeer klein.

Een andere benadering bestond uit een chirurgische neurolyse van de trigeminus-zenuw. De operatie was bedoeld om de onder druk staande zenuw te ontlasten en ontspannen. Daarbij zouden ontstekingen moeten genezen. Als proefdier werd een aan headshaking lijdende Hannoveraanse ruin gekozen. De periode na de operatie was zeer belastend en pijnlijk voor het paard. Uiteindelijk was verbetering zichtbaar, maar na een paar maanden stak het headshaking wederom de kop op. Geen half jaar later werd het paard geëuthanaseerd, omdat de ruin niet voldoende kwaliteit van leven meer had.

Om idiopathisch headschaking te kunnen diagnostiseren heeft een team uit Californië onderzoek gedaan naar stimulering van zenuwbanen. Tijdens de zogenaamde SEP-test (somatosensory evoked potential) worden bepaalde zenuwbanen door middel van elektroden met bepaalde stroomfrequenties geprikkeld en de waarden met die van gezonde paarden vergeleken. Deze testmethode was helaas niet doorslaggevend. Interessant echter was de ontdekking dat aangetaste zenuwen ondanks plaatselijke verdoving toch een hoge spanning lieten zien. Dat betekent dat de klassieke verdovingstherapie van de trigeminus-zenuw vermoedelijk weinig succes heeft.

De klassieke therapieën als pijnstillers of niet-steroïde ontstekingsremmers hebben vaak niet veel effect. Dierenartsen adviseren een neurectomie (chemisch of chirurgisch doorsnijden van de zenuw), die echter kostbaar is en tegelijkertijd matig en slechts voor korte tijd helpt. De zoektocht naar een betaalbaar en succesvol alternatief is voor paardeneigenaren vaak zeer intensief.

Adaptogene planten en kruiden bieden hoop bij headshaking

De aanduiding adaptogeen vindt zijn oorsprong in het Latijnse ‘adaptare’, dat aanpassen betekent. De naam beschrijft de toepassing en werking in zoverre, dat hier de aanpassing aan stresssituaties, dus ongebruikelijke omstandigheden van fysieke en psychische aard bedoeld wordt. In de humane geneeskunde worden adaptogenen onder andere bij stress, angst en slaapproblemen ingezet, ze zijn echter ook in de diergeneeskunde niet onbekend. Ginseng is wel het best bekende voorbeeld uit de natuurgeneeskunde en geldt algemeen als toniserend en versterkend, het mobiliseert het lichaamseigen afweersysteem, en nog veel meer.

Biologisch actieve plantenstoffen met adaptogene werking, zoals rozewortel, hebben invloed op de zogenaamde gelukshormonen als serotonine, dat op zijn beurt de spanning van bloedvaten beïnvloedt. Combinaties van verschillende adaptogene kruiden gelden eveneens als versterkend middel.

Een voorbeeld van zo’n combinatie is Siberische ginseng, macawortel en rozewortel, waarvan de eigenschappen hieronder kort beschreven worden:

Siberische ginseng

Siberische ginseng staat om zijn versterkende, stimulerende en immunomodulerende eigenschappen bekend. Bij zowel dieren als mensen trad door de inname van Siberische ginseng prestatie- en concentratieverbetering op.

Macawortel

De wortelknol van de oorspronkelijk uit Zuid-Amerika afkomstige Maca-plant staat bekend als energieleverancier. Bovendien verhoogt hij conditie en weerstand.

Rozewortel

Rozewortel wordt ingezet bij concentratieproblemen, slaapproblemen en lichte depressie, omdat deze plant een positieve invloed heeft op de aanmaak van endorfine, dopamine en serotonine.

Een mengsel of aftreksel met hoge concentratie van de genoemde adaptogene planten en kruiden kan verlichting bieden bij headshaking en daardoor de levenskwaliteit van het paard verbeteren.

 

Auteur: Bianca Becker-Slovacek, 21 februari 2019

Bronnen en literatuur

Aleman, M., Rhodes, D., Williams, D., Guedes, A., & Madigan, J. (September 2014). Sensory Evoked Potentials of the Trigeminal Nerve for the Diagnosis of Idiopathic Headshaking in a horse. J Vet Intern Med 28, p. 250-253.

Bell, C., Hnenny, L., & Torske, K. (July 2018). Internal neurolysis of the maxillary branch of the trigeminal nerve for the treatment of equine tigeminal mediated headshaking syndrome. Can Vet J VOL59, p. 763-769.

Gerber, V., Venner, M., & Straub, R. (2016). Pferdekrankheiten: Innere Medizin (2. Auflage Ausg.). (V. Gerber, & R. Straub, Hrsg.) Bern: utb.

Knottenbelt, D. (geen datum). http://www.equinedental.com.au/. Op https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=10&ved=2ahUKEwjAgOaC8Z_iAhXB8uAKHR_PAZQQFjAJegQIABAC&url=http%3A%2F%2Fwww.equinedental.com.au%2Fwp-content%2Fuploads%2F2016%2F02%2FHeadshaking-EQUINE-FORUM-2012.pdf&usg=AOvVaw3qHYNY3ntV-IRsWWfT opgeroepen

Pahlow, M. (2013). Das große Buch der Heilpflanzen. Hamburg: Nikol Verlag.

Pickles, K., Berger, J., Davies, R., Roser, J., & Madigan, J. (Jänner 2011). Use of a gonadotrophin-releasing hormone vaccine in headshaking horses. Veterinary Record 1/8, S. o.S.

Talbot, W., Pinchbeck, G., Knottenbelt, D., Graham, H., & McKane, S. (2013). A randomised, blinded, crossover study to assess the efficacy of a feed supplement in alleviating the clinical signs of headshaking in 32 horses. Equine Veterinary Journal 45, p. 293-297.

Tomlinson, J., Neff, P., Boston, R., Aceto, H., & Nolen-Walston, R. (5. September 2013). Treatment of Idiopathic Headshaking in Horses with Pulsed High-Dose Dexamethasone. J Vet Intern Med 57, p. 1551-1554.

Winter, J. C. (2009). Untersuchung zur Wirkungsweise einer Glyzerolinjektion an das Ganglion trigeminale als Grundlage einer Behandlung des Headshakings beim Pferd. Hannover: Tierärztliche Hochschule Hannover.

Verwante artikelen
EWALIA Shaking Liquid EWALIA Shaking Liquid
Inhoud 1000 ml (€ 1,99 * / 100 ml)
vanaf € 19,90 *