Geen verzendkosten vanaf € 100, -

100% puur natuur

100% liefde voor dieren

    +433115930800    |    klantenservice@ewalia.at

Geen verzendkosten vanaf € 100, -

100% puur natuur

liefde voor dieren

    +433115930800      |          klantenservice@ewalia.at

Mestwater bij paarden

De magere schimmel heeft weer eens plakkerig bruine achterbenen, een opgeblazen buik en likt al een uur aan de ijzeren grendel van zijn paddock. Hij ziet er moe en verslagen uit. Hij tilt zijn staart op om te mesten en meteen is de oorzaak van de plakkerige achterhand duidelijk. Samen met de mestbolletjes loopt een bruine vloeistof tot over de spronggewrichten. Alweer mestwater, hoewel de omschakeling op ander voer al voorbij is!

Een dergelijk geval is in bijna iedere pensionstal te vinden. De oorzaken voor de spijsverteringsproblemen en daaruit resulterende mestwater en winderigheid zijn zo veelvuldig als de verzameling schabrakjes in menige zadelkast. Hieronder vind je een overzichtelijke samenvatting over dit onderwerp en nuttige tips hoe je jouw paard bij langdurig mestwater kunt ondersteunen.

Wat is mestwater?

Om precies te zijn is mestwater geen water, maar in de meeste gevallen een bruin mengsel van verschillende vloeistoffen als gal, lymfe en nog veel meer, die in de loop van de spijsvertering niet geresorbeerd worden, maar in de darm meegevoerd worden tot aan de anus. De consistentie kan heel verschillend zijn, van slijmerig en stroperig tot en met waterdun, dat in grotere hoeveelheden via de anus kan uitstromen. De hoeveelheid mestwater is afhankelijk van het basisprobleem ven het paard en is daarom puur als symptoom te zien. Het is belangrijk om eerst vast te stellen of het inderdaad om mestwater of om diarree gaat.

Wat is het verschil tussen mestwater en diarree?

Meestal is de mest van paarden met mestwater ook iets zachter. We maken wel duidelijk onderscheid met echte diarree. Als er niet enkel wat vloeistof bij het mesten uit loopt, maar alle mest als water uit het paard spuit, moet je onmiddellijk de dierenarts erbij halen. Dit kan namelijk snel tot verlies van elektrolyten voeren en zelfs levensgevaarlijk voor het paard zijn. 

Waar komen de vloeistoffen in de darm vandaan?

Het mestwater is een mengsel van diverse vloeistoffen, afscheidingen en slijm, die in verschillende zones in de voedselbrij terechtkomen. Laten we de toe- en afvoer van vloeistoffen in het verteringsproces eens wat nader bekijken.

De voedselopname begint in de mond. Hier wordt door verschillende speekselklieren ongeveer 40 liter speeksel per dag geproduceerd. Het vermalen voer wordt met het speeksel vermengd en doorgeslikt. Aan het einde van de slokdarm komt het met druk in de maag terecht. Het kauwen zowel als het slikken start al verteringsprocessen, zoals de productie van enzymen en hormonen. Deze reguleren het verdere verloop in maag en darm, bijvoorbeeld de hoeveelheid maagzuur en verteringssappen, alsmede de activering van de darmperistaltiek, oftewel de spierwerking van de darm.

In de maag aangekomen wordt het gekauwde, met speeksel gemengde voer door samentrekking van de maagcellen verder getransporteerd. In het midden (fundus) en einde (pylorus) van de maag begint de voorvertering en voorbereiding van de voedselbrij voor de darm. Hier moeten we even de pepsinogeen-splitsing noemen. Dat is een nog inactief enzym, dat door het maagzuur ‘geprepareerd’ wordt en in pepsine verandert. Dit pepsine is in de dunne darm verantwoordelijk voor het opsplitsen en verwerken van proteïne (eiwitten).

Het maagzuur maakt dus licht verteerbare koolhydraten los en start de eiwitvertering. De maag leegt zich iedere twee uur. Voer dat sterk opzwelt, zoals zetmeelhoudend krachtvoer of moderne darmreinigingsmiddelen als bentoniet worden snel de dunne darm ingeschoven en nemen vaak veel water op. De droge voedselklomp kan dan echter tot een trage darm leiden, omdat de darmspieren hard moeten werken om hem verder te transporteren. In het slechtste geval ontstaat er een darmirritatie in plaats van een reiniging.

In de dunne darm aangekomen wordt de voedselbrij met andere vloeistoffen gemengd, namelijk gal uit de lever (het paard heeft geen galblaas) en tot 30 liter alvleessap per dag. Die zijn allebei verantwoordelijk voor de afbraak van vetten en koolhydraten en van elkaar afhankelijk, omdat de processen alleen in een basisch (dus niet zuur) milieu kunnen starten.

Over de hele lengte van de dunne darm (19 tot 30 meter) wordt ‘slijm’ geproduceerd. Dat maakt het verder transporteren makkelijker. Verder zijn de cellen van de dunne darm sterk waterdoorlaatbaar. Alles bij elkaar vloeien bij een paard van 500 kg dagelijks 125 liter water via de afscheidingsvloeistoffen in het verteringsproces vóór de dikke darm.

Een belangrijke rol in de dunne darm is weggelegd voor het natriumgehalte. De aanwezigheid van elektrolyten, vooral natrium, geldt als drijvende kracht achter de waterresorptie. Een storing van de elektrolytenhuishouding kan daarom ook tot waterverlies en mestwater leiden.

Het zeer effectieve lymfesysteem in de blinde darm draagt eveneens bij aan het snelle terugvoeren van water naar de darm, ofwel het resorberen in de stofwisselingskringloop. De eigenlijke resorptie van vocht uit de verteerde brij voordat die wordt uitgescheiden, vindt in het laatste stuk van de dikke darm plaats.

Kort samengevat: dit gehele verteringsproces en de daarbij behorende waterhuishouding is zeer complex en vormt een kringloop. Vloeistoffen komen dus van speeksel, maagsecretie, darmslijm, gal, lymfe, lever en veel meer. In het ideale geval wordt de vloeistof geresorbeerd en in het paardenlichaam opgenomen, zodat het beschikbaar komt voor de volgende verteringsprocessen. Raakt echter een deel uit balans, zoals bijvoorbeeld het maagzuur, de darmspieren, de voedingswaarde of de elektrolytenhuishouding, dan kan het hele systeem niet meer optimaal functioneren.

Wat zijn de mogelijke oorzaken voor mestwater?

Je kunt er niet van uitgaan dat mestwater puur een probleem van de dikke darm en diens resorptievermogen is. In de meeste gevallen is het geen ziekte op zich, maar een symptoom van een uit balans geraakte spijsvertering.

Dingen als verandering van voer, wedstrijdstress, verandering van stal, een nieuwe kudde of medicatie kunnen de spijsvertering snel verstoren en zijn niet meteen een geval voor een dierenarts. Het gaat meestal vrij snel over, zodra de oorzaak van de stress weggevallen is. Houdt het mestwater echter langer dan zes weken aan, dan is het aan te bevelen om specifieke onderdelen nader te bekijken:

Gebitsproblemen en onvoldoende kauwen

Slecht materiaal, ontstekingen in de mond en gedeformeerde kiezen zijn niet alleen de reden van een onvoldoende vermalen van het voer, maar kunnen ook de oorzaak zijn van een te lage voedselopname door pijn. Bij opvallend langdurig mestwater is een blik in de mond door een paardentandarts zeker een goede eerste stap in het onderzoek. Wanneer de voorbereiding van het voer in de mond niet goed functioneert, de speekselvloed niet voldoende wordt gestimuleerd, is het verteringsproces al aan het begin belemmerd, wat tot problemen in de verdere verwerking kan leiden.

Parasieten

Een doordacht ontwormingsplan mag in geen enkele stal ontbreken, ongeacht hoe de paarden worden gehouden. Door middel van een mestmonster is al een groot deel van de mogelijke parasieten uit te sluiten. De rest kan in een bloedmonster worden aangetoond, als men vermoedt dat het paard parasieten heeft. Darmbeschadigingen door wormen kunnen niet alleen tot ondervoeding leiden, maar zijn ook heel pijnlijk voor het betreffende dier. Daarom is ook het nader bekijken van het ontwormingsplan een goed begin.

Ondervoeding

Het ontbreken van voedingsstoffen kan eveneens mestwater veroorzaken. Tekort aan ijzer en natrium hebben grote invloed op de waterresorptie uit de dunne darm, maar ook een tekort aan eiwitten kan tot darmproblemen leiden, als niet genoeg proteïne aanwezig is om het weefsel te vernieuwen. Een goed uitgebalanceerd totaalrantsoen, dat natuurlijk aan de behoefte van het paard is aangepast, moet een tot twee keer per jaar geëvalueerd worden. Een groot bloedbeeld geeft eveneens inzicht in acute en, die duidelijk al een tijdje bestaan, maar het is geen vervanging voor een uitgebalanceerd basisrantsoen. Niet ieder  is meteen in het bloedbeeld te zien. 

Ontsporen van de darmflora

Darmflora is een breed begrip. De optimale darmflora bestaat niet. Hoe ze precies is opgebouwd, hangt af van wat het paard eet, waar het woont, hoe het wordt gehouden, hoeveel en waarvoor het gebruikt wordt. De kolonisatie en pH-waarde van iedere darmlus kan weer anders zijn. Zelfs twee paarden van hetzelfde ras in dezelfde stal kunnen een totaal verschillende darmflora hebben. Ontsporen van de darmflora, wat dysbiose genoemd wordt, kan verschillende oorzaken hebben en moet professioneel door een kliniek of gespecialiseerde dierenarts worden vastgesteld. Alleen door nauwkeurig onderzoek naar de samenstelling van de darmflora kan vastgesteld worden waarom het evenwicht tussen bacteriën, schimmels en gisten verstoord is geraakt. Een analyse van de darm is echter pas zinvol nadat op alle andere gebieden eventuele problemen opgelost zijn.

Slechte hooikwaliteit

Als je je paard ergens in pension hebt staan, ben je als paardeneigenaar vaak niet direct betrokken bij de kwaliteitsbeoordeling van het ruwvoer. Zo ben je afhankelijk van de kwaliteitscontrole van het bedrijf waar je paard is ondergebracht. Helaas is in niet alle bedrijven de benodigde kennis voorhanden, waarmee beschimmelde of met te veel aarde en zand belaste hooibalen herkend kunnen worden. Soms voeren de lesklanten, soms de pensionklanten en zo komt ook een onbruikbare baal in de ruif terecht. Het is de moeite waard om na te gaan wat je paard te eten krijgt. Komt er bij het uitschudden al duidelijk stof uit het hooi, ruikt het muf, is het bruin of zitten er zelfs aardkluiten in, dan kun je er vanuit gaan dat het kwaliteitsmanagement in jouw stal gebrekkig is. Een van de meest voorkomende oorzaken van langdurig mestwater is slechte hooikwaliteit (te veel schimmels). Wordt ook nog het aandeel stro sterk verhoogd en komt boven 20% van het dagrantsoen, dan ontstaat er op grote schaal abnormale fermentatie. Wordt in jouw stal kuilhooi (ingepakt hooi) gevoerd, wees dan ook hierbij alert op de kwaliteit. Droog kuilhooi hoeft niet altijd tot mestwater te leiden. Lijkt het kuilhooi echter eerder op kuilgras voor runderen, is het zeer nat, ruikt het sterk of zitten er witte plekken in, dan kun je ervan uitgaan dat er zeer veel melkzuurbacteriën in zitten, die een negatieve invloed op de darmflora hebben. Zoiets mag je paard niet te eten krijgen.

Maagontsteking, maagzweer

Gastritis of een bloedende maagzweer kan eveneens oorzaak zijn van langdurig mestwater. Vooral wanneer je paard met lege mond kauwt, vaak geeuwt of likt, heel gevoelig is aan zijn buik en waar de singel ligt en gespannen is in het lendengebied. Over dit onderwerp kun je hier meer lezen: Maagzweren bij paarden.

Stress in iedere vorm en om diverse redenen:

  • honger door te lange eetpauzes;
  • stress in de kudde;
  • stress door ongeschikte manier van houden.

De hoofdoorzaak van spijsverteringsproblemen bij paarden is stress. Het paard voelt zich niet goed, is overspannen, heeft honger, komt niet tot rust, is continu in beweging of misschien mag het zich niet voldoende bewegen, heeft pijn of is zelfs depressief. Al deze dingen leiden vroeg of laat tot een mogelijke verzuring en uiteindelijk tot maagontsteking, onevenwichtige darmflora of direct tot ontsteking van de dunne darm. Langdurige stress dient altijd vermeden te worden. Daar kan je paard niet gezond bij blijven, daarom is het zaak je paard goed te observeren. Het kost tijd om erachter te komen of het paard voldoende aan de hooiruif komt, of het zich in de kudde op zijn gemak voelt, of het voldoende bewegingsmogelijkheden heeft, of het genoeg rust krijgt, enzovoort. Deze observatietijd is een goede investering. Je bespaart je paard pijn en ongemak en jezelf uiteindelijk veel geld.

Wat te doen bij langdurig mestwater?

De belangrijkste stappen zetten we hier op een rijtje:

  • Bekijk je paard nauwkeurig. Toont het pijnsignalen? Is het extreem winderig? Heeft het koliek? Heeft het diarree en niet alleen mestwater? Als je duidelijke pijnsignalen ziet, je paard koliek of diarree heeft, bel dan METEEN de dierenarts!
  • Ontwormingsplan controleren en eventueel door middel van mestmonster controleren of wormkuur nodig is.
  • Hooi- en voerkwaliteit controleren, liefst gedurende langere tijd. Voeren van nat kuilhooi/silage meteen stoppen.
  • Observeer je paard overal: in de box, in de wei, in de stal, in de paddock, bij de omgang met andere paarden, op verschillende tijdstippen. Zoek naar oorzaken van stress en probeer die weg te nemen (verandering van stal, kudde, manier van houden, enz.).
  • Heb je voerkwaliteit, stress en parasieten als oorzaken uitgesloten, laat dan de dierenarts komen om de organen, ontstekingswaarden, eventuele tekorten of de darmflora te onderzoeken. Hij/zij kan je indien nodig naar een specialist doorverwijzen.

Wat kan ik voeren als ondersteuning bij mestwater door bijvoorbeeld aanweiden?

Seizoensafhankelijk mestwater komt meestal in de herfst of lente voor en wel wanneer de verandering van voer voor het paard - of eigenlijk voor de paardendarm - te snel gaat. Wanneer bij de stal onvoldoende tijd is voor een lange aanweifase, of juist jouw paard steeds weer problemen met dergelijke veranderingen heeft, kun je met kruiden ondersteuning bieden. Zo heeft heemst een hoog gehalte aan slijmstoffen en werkt daardoor ontstekingsremmend en ontspannend op de spijsvertering. Eikenschors wordt door dierenartsen ingezet tegen diarree en heeft een sterk effect op de darmperistaltiek en de darmwand. De looistoffen in eikenschors helpen de darm beter samentrekken en brengen een trage darm weer op gang.

Verder kun je door het voeren van biergist, lijnzaadpoeder of psyllium je paard helpen om overtollig water uit het groenvoer in de maag te binden. Met het voeren van kruiden kun je al een week voor het aanweiden beginnen. Wij bevelen aan de opzwellende middelen als biergist of psyllium pas te voeren vanaf de eerste dag weidegang.

Auteur: Bianca Becker-Slovacek, 13-01-2020

Literatuur:

  • Gäbel, G., & Loeffler, K. (2018). Anatomie und Physiologie der Haustiere. Stuttgart: utb.
  • Gerber, V., Venner, M., & Straub, R. (2016). Pferdekrankheiten: Innere Medizin (2. Auflage Ausg.). (V. Gerber, & R. Straub, Hrsg.) Bern: utb.
  • Reichling, J., Gachnian-Mirtscheva, R., Frater-Schröder, M., Di Carlo, A., & Widmaier, W. (2008). Heilpflanzenkunde für die Veterinärpraxis. Berlin-Heidelberg: Springer Medizin Verlag.
  • Röhm, C. (2016). Rashid hat Kotwasser. Norderstedt: BoD.
Verwante artikelen
EWALIA Bowel Vitality Liquid for horses 1L EWALIA Bowel Vitality Liquid for horses 1L
Inhoud 1 Liter
vanaf € 14,37 * € 16,90 *
EWALIA Gastro Care Liquid I for horses 1L EWALIA Gastro Care Liquid I for horses 1L
Inhoud 1 Liter
vanaf € 14,37 * € 16,90 *
EWALIA Pure Brewer's Yeast for horses EWALIA Pure Brewer's Yeast for horses
Inhoud 0.8 Kilogramm (€ 11,17 * / 1 Kilogramm)
vanaf € 8,93 * € 10,50 *
EWALIA Liver-Kidney Care Liquid for horses 1L EWALIA Liver-Kidney Care Liquid for horses 1L
Inhoud 1 Liter
vanaf € 14,37 * € 16,90 *
EWALIA Coconut-Monoi Shampoo for horses 300 ml EWALIA Coconut-Monoi Shampoo for horses 300 ml
Inhoud 0.3 Liter (€ 29,77 * / 1 Liter)
€ 8,93 * € 10,50 *
EWALIA Parex Liquid for horses 1L EWALIA Parex Liquid for horses 1L
Inhoud 1 Liter
vanaf € 14,37 * € 16,90 *