Monnikspeper

Orde: Lamiales

Familie: Lipbloemigen (Lamiaceae)

Onderfamilie: Viticoideae

Geslacht: Vitex

Herkomst en vindplaatsen:

Middellandse Zeegebied via Zuidwest-Azië tot de Krim en Pakistan

Werkzame stoffen:

Etherische olie, flavonoïde, gluco-iridoïde, sesquiterpeen, triterpeen

Hoofdtoepassing in de veterinaire geneeskunde:

Ook in de veterinaire geneeskunde wordt monnikspeper met succes toegepast om de hormoonhuishouding - vooral bij dieren met sterke geslachtsdrift - positief te beïnvloeden, of vrouwelijke dieren bij cyclusstoringen te ondersteunen.

Hoofdtoepassing in de humane geneeskunde:

Premenstrueel syndroom, cyclusstoringen, overgangsklachten

Monnikspeper

Al in de Griekse oudheid duikt monnikspeper als anafrodisiacum (een middel dat de geslachtsdrift tempert) op. Deze plant, die zijn naam in de middeleeuwen kreeg, werd vooral in kloostertuinen gekweekt en door monniken gebruikt om het makkelijker te maken zich aan de kuisheidsbelofte te houden. Monnikspeper werd een symbool voor het sobere leven van de monnik. Tegenwoordig wordt monnikspeper vooral gebruikt voor de behandeling van typische vrouwenkwalen, zoals bijvoorbeeld PMS (premenstrueel syndroom, complexe lichamelijke en emotionale klachten die samenhangen met de menstruatiecyclus).

De werkzame stoffen reguleren de cyclus en hebben invloed op de prolactinespiegel in het bloed, die onder andere de productie van het hormoon progesteron aanstuurt, die de baarmoeder op de innesteling van een bevruchte eicel voorbereidt. Zonder progesteron raakt de hele cyclus uit evenwicht en vermindert de vruchtbaarheid.

Uit onderzoek is gebleken dat de werkzame stoffen van monnikspeper bindingen aangaan met opiaatreceptoren, wat een verklaring kan zijn voor de verlichting die monnikspeper bij premenstrueel syndroom biedt.

De exacte werking is wetenschappelijk nog niet helemaal opgehelderd. In geringe doses remt monnikspeper de activering van dopaminereceptoren af, wat leidt tot een verhoging van de productie van prolactine, dat op zijn beurt een verlaging van progesteron tot gevolg heeft. In hogere doses zorgt monnikspeper ervoor dat de prolactinespiegel licht daalt. De werking berust vermoedelijk op diterpeen met dopamine-achtige werking. Bij vrouwen beïnvloedt een daling van prolactine de FSH- (follikel-stimulerend hormoon) en oestrogeenspiegel, bij mannen daalt de testosteronspiegel.

Tot dusver zijn geen zware, ongewenste bijwerkingen bekend. In onderzoeken worden enkele gevallen van hoofdpijn, huidreacties en spijsverteringsproblemen genoemd. 

Bronnen:

D.E. Webster, J.Lu, S.-N.Chen, N.R. Farnsworth, Z.Jim Wang: Activation of the μ-opiate receptor by Vitex agnus-castus methanol extracts: Implication for its use in PMS, Journal of Ethnopharmacology. Band 106, Nr. 2, 2006, S. 216-221D.E. Webster, Y.He, S.N. Chen, G.F. Pauli, N.R. Farnsworth, Z.J. Wang: Opioidergic mechanisms underlying the actions of Vitex agnus-castus L., Biochemical Pharmacology, Band 81, Nr. 1, 1. Januar 2011, D. 170-177

Auteur: Hannah Novak, 19 juni 2019